Zdrowa dieta a nowotwory

Niniejsza broszura zawiera informacje na temat odżywiania się w trakcie leczenia choroby nowotworowej i po nim. Wyjaśnia, dlaczego zdrowa dieta jest w tym czasie tak ważna oraz co powinna uwzględniać. Przedstawia także propozycje prostych zmian, które można wprowadzić w celu polepszenia swojej diety, i zawiera porady dotyczące bezpieczeństwa żywienia w trakcie leczenia.

Odpowiedzi na wszelkie pytania dotyczące przedstawionych tutaj informacji można uzyskać od zespołu onkologicznego w szpitalu, w którym odbywa się leczenie.

Można także zadzwonić do organizacji Macmillan Cancer Support pod darmowy numer telefonu 0808 808 0000, 7 dni w tygodniu w godzinach od 08:00 do 20:00. Dysponujemy pomocą tłumaczy, więc można z nami porozmawiać w swoim języku. Po połączeniu się z naszą linią należy powiedzieć po angielsku, w jakim języku chce się kontynuować rozmowę.

Więcej informacji na temat nowotworów w tym języku można znaleźć na naszej stronie internetowej. Zapraszamy do odwiedzenia strony: macmillan.org.uk/cancer-information-and-support/polish.

Żywność zawiera składniki odżywcze niezbędne dla naszego organizmu. Zdrowa, zbilansowana dieta dostarcza wszystkich składników niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu.

U większości osób zdrowa dieta obejmuje:

• Dużo owoców i warzyw. Dostarczają one witamin, minerałów i błonnika. Różne rodzaje warzyw i owoców w różnych kolorach zawierają inne składniki odżywcze, zatem warto urozmaicać dietę.
• Dużo produktów skrobiowych (węglowodanów). Dostarczają one energii, błonnika, żelaza i witamin z grupy B. Produkty te obejmują chleb pełnoziarnisty, ryż, makarony, kluski, kuskus i ziemniaki.
• Trochę białka. Organizm człowieka potrzebuje białka do prawidłowego funkcjonowania, wzrostu i regeneracji. Do tej grupy zaliczamy chude mięso, drób, ryby, orzechy, jaja i warzywa strączkowe (fasola i soczewica). Istnieją również roślinne zamienniki mięsa, takie jak tofu, soja lub mykoproteiny (Quorn®).
• Trochę nabiału. Do tej grupy zaliczamy mleko, sery i jogurty.
• Niewielkie ilości tłuszczu, soli i cukru. Do tej grupy zaliczamy oleje i tłuszcze do smarowania.

Poniższy rysunek przedstawia proporcjonalny udział każdej grupy produktów w diecie.

Błonnik

Należy starać się spożywać różnorodne produkty zawierające błonnik. Błonnik to składnik zbóż, owoców i warzyw. Nie podlega on trawieniu i przechodzi do jelita cienkiego.

Błonnik pomaga dbać o zdrowie jelit i zapobiega zaparciom. Zaparcie (zatwardzenie) to trudne lub bolesne wypróżnianie się.

• chleb pełnoziarnisty z nasionami, pełnoziarniste czapati lub pity,
• pełnoziarniste płatki i makarony,
• brązowy ryż,
• słodkie ziemniaki i ziemniaki w mundurkach (ze skórą),
• zielony groszek, fasola, soczewica, zboża, płatki owsiane i nasiona,
• owoce i warzywa.

Tłuszcze

Należy spożywać niewielkie ilości tłuszczów i wybierać produkty zawierające tłuszcze nienasycone, takie jak spożywcze oleje roślinne i tłuszcze do smarowania, orzechy, nasiona, tłuste ryby i awokado.

Należy unikać produktów spożywczych zawierających tłuszcze nasycone, takie jak masło, ghi, olej kokosowy, frytki, ciasta, torty czy inne produkty cukiernicze. Warto spożywać mniej produktów smażonych i chudsze kawałki mięsa.

Sól

Należy starać się jeść nie więcej niż 6 g (1 łyżeczka) soli dziennie. Przekraczanie tej ilości może zwiększać ryzyko wystąpienia podwyższonego ciśnienia krwi lub niektórych nowotworów, chorób serca i udaru.

Należy starać się nie dodawać soli do jedzenia. Zamiast soli, aby nadać smaku potrawom, można używać ziół, przypraw lub czarnego pieprzu. Nie chodzi tylko o sól, którą dodajemy do potraw. Niektóre produkty zawierają duże ilości soli, dlatego należy sprawdzać ich etykiety.

Cukier

Cukier jest źródłem energii. Występuje naturalnie w niektórych pokarmach i napojach, takich jak owoce i mleko.

Natomiast wiele produktów spożywczych, takich jak słodycze, ciastka, ciasta, produkty cukiernicze czy puddingi, zawiera cukier dodany. Napoje gazowane i alkohol zazwyczaj również zawierają dużo cukru. Należy unikać spożywania produktów spożywczych i napojów z dodatkiem cukru.

Napoje

Należy pić głównie wodę; można także herbatę lub kawę (bez cukru). Należy pić co najmniej 2 litry (3½ pinty) płynów dziennie.

W przypadku spożywania napojów gazowanych, coli lub napojów na bazie zagęszczonego soku owocowego należy ograniczyć ich ilość i zastąpić je napojami bezcukrowymi. Warto ograniczyć ilość pitych soków owocowych, ponieważ zawierają dużo cukru.

Alkohol

Napoje alkoholowe są bardzo kaloryczne i mogą powodować przybieranie na wadze. Alkohol może także zwiększać ryzyko zachorowania na niektóre rodzaje nowotworów.

Przestrzeganie zaleceń dotyczących spożywania napojów alkoholowych służy zdrowiu i sprzyja zachowaniu odpowiedniej masy ciała. Wytyczne rządowe sugerują, aby:

• nie pić regularnie więcej niż 14 jednostek alkoholu w tygodniu,
• rozłożyć jednostki alkoholu wypijane w ciągu tygodnia na 3 lub więcej dni,
• starać się zachować abstynencję przez kilka dni w tygodniu.

Liczba kalorii i jednostek alkoholu na jeden napój alkoholowyy

Kalorie

Żywność i napoje dostarczają nam energii. Ich wartość energetyczna mierzona jest w kaloriach (energia). Na etykietach produktów spożywczych wartość ta oznaczona jest jednostką kcal. Jeśli przyjmuje się więcej kalorii (energii), niż potrzebuje organizm, nadmiarowe kalorie przechowywane są w naszym organizmie w postaci tkanki tłuszczowej. Wytyczne sugerują, że:

• mężczyźni nie powinni przekraczać 2500 kalorii dziennie;
• kobiety nie powinny przekraczać 2000 kalorii dziennie.

Co więcej, w miarę starzenia się nasze zapotrzebowanie na kalorie maleje.

• Należy jeść tylko tyle, ile potrzeba. Lekarz lub dietetyk udzieli porady w zakresie wielkości porcji.
• Należy spożywać 5 porcji owoców i warzyw dziennie. Należy włączyć owoce do śniadania. Do każdego posiłku można dodać przystawkę w postaci sałatki lub pieczonych warzyw. Owoce i warzywa powinny stanowić jedną trzecią żywności spożywanej w ciągu dnia.
• Należy także spożywać mniej cukru i tłuszczów. Zaleca się wybieranie zdrowych przekąsek, takich jak owoce, orzechy, zamiast chipsów czy ciastek.
• Należy spożywać mniejszą ilość czerwonego i przetworzonego mięsa (parówek, burgerów, zapiekanek). Do gulaszu czy potraw typu curry zaleca się dodawać więcej warzyw a mniej mięsa.
• Zdrową dietę należy połączyć z aktywnym trybem życia. Nawet krótkie spacery, prace domowe czy ogrodowe poprawiają naszą sprawność fizyczną.
• Należy unikać restauracji typu „fast food”, ponieważ tego rodzaju jedzenie zawiera zazwyczaj dużo tłuszczu.

W trakcie leczenia choroby nowotworowej nasz układ odpornościowy może być osłabiony. Nazywamy to obniżoną odpornością. Układ odpornościowy ma za zadanie ochronę organizmu. Obniżona odporność oznacza, że organizm jest mniej zdolny do zwalczania infekcji i jest bardziej narażony na zatrucia pokarmowe. Możemy też mieć osłabioną zdolność do walki z objawami zatrucia pokarmowego.

Jak ograniczyć ryzyko zatrucia pokarmowego

• Należy używać świeżych składników.
• Należy zużywać produkty, zanim upłynie ich termin ważności określony na opakowaniu.
• Należy przechowywać żywność i napoje w odpowiednich temperaturach (zgodnie z zaleceniami na opakowaniach).
• Należy dokładnie myć wszystkie owoce i warzywa w zimnej, bieżącej wodzie.
• Należy dokładnie gotować żywność.
• Należy wyrzucić produkty, na których znajduje się pleśń.

W kuchni należy:

• myć ręce przed dotykaniem żywności,
• dokładnie myć przybory kuchenne i deski do krojenia,
• myć blaty kuchenne gorącą wodą z mydłem lub płynem antybakteryjnym w sprayu, w szczególności po przygotowaniu mięsa lub jajek,
• regularnie prać lub wymieniać ścierki i ręczniki kuchenne,
• zwierzęta domowe należy trzymać z dala od kuchni.

Żywność, której należy unikać przy obniżonej odporności

W przypadku obniżonej odporności należy unikać pewnych produktów. Lekarz, pielęgniarka lub dietetyk poinformują pacjenta, czy musi unikać niektórych produktów. Mogą się do nich zaliczać:

• niepasteryzowane mleko, śmietana i jogurt, gdyż w żywności niepasteryzowanej szkodliwe bakterie nie zostały wyeliminowane,
• sery wyprodukowane z mleka niepasteryzowanego (zwykle sery miękkie, takie jak brie czy sery pleśniowe, takie jak stilton),
• wszelkiego rodzaju pasztety,
• jogurty lub napoje jogurtowe zawierające probiotyki (żywe bakterie lub drożdże),
• surowe mięso i owoce morza,
• jajka na miękko i żywność z surowymi jajkami (np. domowy majonez).

Przechowywanie, mrożenie i odgrzewanie żywnośc

Jeśli decydujemy się zachować produkt spożywczy na później, przed umieszczeniem go w lodówce lub zamrażarce należy najpierw całkowicie go wystudzić.

Jeśli mamy taką możliwość, można ugotować dodatkowe porcje i zamrozić jedzenie przed rozpoczęciem leczenia, tak aby mieć gotowe, szybkie do przygotowania posiłki, kiedy będziemy ich potrzebować.

Należy pamiętać, aby przed odgrzaniem wcześniej zamrożonych produktów najpierw całkowicie je rozmrozić. Na opakowaniach produktów znajdują się instrukcje o tym, jak je zamrażać i rozmrażać. Jest to szczególne ważne w przypadku osób z odpornością obniżoną w wyniku leczenia przeciwnowotworowego.

Żywność wolno odgrzewać tylko raz. Po odgrzaniu należy upewnić się, że jest bardzo gorąca, także w środku. Przed zjedzeniem można ją nieco ostudzić. Należy zachować ostrożność, aby nie poparzyć się, spożywając odgrzewane posiłki. Nie należy odgrzewać gotowanego ryżu, należy zjeść go bezpośrednio po ugotowaniu.

Jedzenie poza domem

Osoby z obniżoną odpornością powinny unikać jedzenia posiłków poza domem. Jeśli już to robią, powinny zamawiać posiłki w miejscach, które dobrze znają i o których wiedzą, że jedzenie jest tam świeżo przygotowywane i całkowicie ugotowane.

Należy unikać kupowania żywności w barach sałatkowych, bufetach i na stoiskach ulicznych, ponieważ trudno jest zweryfikować świeżość oferowanych przez nie produktów. Należy także unikać spożywania lodów sprzedawanych z furgonetek.

W Macmillan wiemy, jak diagnoza nowotworu może wpłynąć na całe życie pacjenta i dlatego jesteśmy tu, aby wspierać chorych.

Telefoniczna linia wsparcia organizacji Macmillan

Dostępna jest pomoc tłumaczy, więc można skontaktować się z nami w swoim języku ojczystym. Wystarczy powiedzieć po angielsku, w jakim języku chce się rozmawiać.

Pod numerem linii wsparcia Macmillan nasi doradcy-eksperci mogą pomóc w przypadku pytań medycznych lub wysłuchać osoby, które potrzebują rozmowy. Mogą również porozmawiać o obawach związanych z pieniędzmi i polecić inne przydatne organizacje, które oferują pomoc. Nasza bezpłatna, poufna infolinia telefoniczna jest czynna 7 dni w tygodniu w godzinach od 08:00 do 20:00. Jej numer to 0808 808 0000.

Strona internetowa Macmillan

Na naszej stronie internetowej można znaleźć mnóstwo informacji w języku angielskim na temat nowotworów. Mamy również więcej informacji w innych językach na stronie macmillan.org.uk/cancer-information-and-support/polish.

Możemy również przetłumaczyć informacje na życzenie pacjenta. Prosimy wysłać wiadomość e-mail z prośbą na adres informationproductionteam@macmillan.org.uk.

Centra informacji

Nasze centra informacji i wsparcia są zlokalizowane w szpitalach, bibliotekach i punktach mobilnych. Zachęcamy do wizyty w takim centrum, gdzie można zasięgnąć informacji i porozmawiać z kimś w cztery oczy. Najbliższe centra można znaleźć, wchodząc na stronę macmillan.org.uk/informationcentres lub dzwoniąc pod numer 0808 808 0000.

Lokalne grupy wsparcia

W grupie wsparcia można porozmawiać z innymi osobami zmagającymi się z chorobą nowotworową. Informacje na temat lokalnych grup wsparcia można znaleźć, wchodząc na stronę macmillan.org.uk/supportgroups lub dzwoniąc pod numer 0808 808 0000.

Społeczność internetowa Macmillan

Można także porozmawiać z innymi osobami chorującymi na raka na stronie: macmillan.org.uk/community.

Można tam nawiązywać kontakty przez całą dobę. Można podzielić się swoim doświadczeniem, zadać pytania lub poczytać wpisy innych osób.

Niniejsza broszura informacyjna została napisana oraz zredagowana przez zespół Cancer Information Development organizacji Macmillan Cancer Support. Została ona profesjonalnie przetłumaczona.

Informacje w niej zawarte opierają się na naszych materiałach na temat diety i raka dostępnych w języku angielskim na naszej stronie internetowej.

Zostały one sprawdzone przez odpowiednich specjalistów i zatwierdzone przez członków Centrum Klinicznej Wiedzy Specjalistycznej Macmillan lub innych starszych klinicystów lub ekspertów.

Dziękujemy także osobom dotkniętym chorobą nowotworową, które pomogły w redagowaniu tych informacji.

Nasze informacje są przygotowywane na podstawie najnowszych dowodów naukowych. Aby uzyskać więcej informacji na temat źródeł, z których korzystamy, prosimy skontaktować się z nami, pisząc na adres: informationproductionteam@macmillan.org.uk.

Ostatni przegląd tekstu: 2025

Następny zaplanowany przegląd tekstu: 2028

MAC15915_Polish_E05

Dokładamy wszelkich starań, aby przekazywane przez nas informacje były dokładne i aktualne, jednak nie mogą one zastąpić specjalistycznej porady lekarskiej udzielonej konkretnemu pacjentowi. W zakresie dopuszczonym przez prawo organizacja Macmillan nie ponosi odpowiedzialności w związku z wykorzystaniem którychkolwiek z informacji zawartych w niniejszej publikacji, informacji od osób trzecich ani informacji zawartych na podanych stronach internetowych lub do których przedstawiono odnośniki.

© Macmillan Cancer Support 2025 – organizacja charytatywna zarejestrowana w Anglii i Walii (261017), Szkocji (SC039907) oraz na Wyspie Man (604), działająca także w Irlandii Północnej. Spółka z odpowiedzialnością ograniczoną do wysokości gwarancji, zarejestrowana w Anglii i Walii pod numerem 2400969. Numer rejestracyjny spółki na Wyspie Man: 4694F. Adres siedziby: 3rd Floor, Bronze Building, The Forge, 105 Sumner Street, London, SE1 9HZ. Numer VAT: 668265007