Rak prostaty (gruczołu krokowego, stercza)

Niniejsza broszura zawiera informacje na temat sposobów diagnozowania i leczenia raka prostaty (gruczołu krokowego, stercza).

Znaczenie wszystkich pogrubionych pojęć zostało wyjaśnione w wykazie na końcu tej publikacji.

Odpowiedzi na wszelkie pytania dotyczące przedstawionych tutaj informacji można uzyskać od lekarza lub pielęgniarki w szpitalu, w którym odbywa się leczenie.

Można także zadzwonić do organizacji Macmillan Cancer Support pod darmowy numer telefonu 0808 808 0000, 7 dni w tygodniu w godzinach od 8.00 do 20.00. Dostępna jest pomoc tłumaczy, więc można skontaktować się z nami w swoim języku ojczystym. Po połączeniu się z naszą linią należy powiedzieć po angielsku, w jakim języku chce się kontynuować rozmowę (należy powiedzieć „połlysz” (po polsku)).

Więcej informacji na temat chorób nowotworowych w języku polskim znajduje się na stronie macmillan.org.uk/cancer-information-and-support/polish

Prostata (gruczoł krokowy)

Prostata to mały gruczoł wielkości orzecha włoskiego. Rozrasta się ona wraz z wiekiem.

Otacza ona pierwszy odcinek przewodu (cewki moczowej), którym mocz wypływa z pęcherza moczowego przez penis na zewnątrz.

Ilustracja męskich organów rozrodczych

Ilustracja męskich organów rozrodczych
Image: Na ilustracji pokazano ciało mężczyzny z boku. Widać dolną część jamy brzusznej, miednicę i górną część uda. Z przodu korpusu wystaje penis. Za penisem, w dolnej części ciała znajduje się mały, zwarty owalny organ w torebce ze skóry. To jądro w mosznie. Wewnątrz ciała pokazano zaokrąglony, pusty organ. To pęcherz moczowy. Znajduje się za penisem u góry. Poniżej pęcherza moczowego widać mniejszy, zaokrąglony organ. To prostata. Za pęcherzem moczowym i prostatą widać otwartą przestrzeń przypominającą kształtem rurkę. To najniższy odcinek jelita. Za jelitem widać zakrzywioną linię składającą się z połączonych się ze sobą kości w dolnej części pleców. To kręgosłup. Z dolnej części pęcherza moczowego wychodzi cienka rurka. To cewka moczowa. Biegnie przez prostatę i środek penisa do otworu na końcu penisa. W prostacie inna cienka rurka odchodzi od cewki moczowej. Rurka łączy się z małym gruczołem o nieregularnym kształcie. To pęcherzyk nasienny. Powrózek nasienny biegnie do góry nad pęcherzem moczowym i łączy się z tylną częścią jądra.

Prostata produkuje biały płyn, który miesza się z plemnikami z jąder, tworząc spermę (nasienie). Sperma zawiera plemniki.

Testosteron to hormon płciowy wytwarzany przez jądra. Kontroluje on działanie prostaty. Testosteron odpowiada m.in. za pociąg seksualny, erekcję i rozwój mięśni.

Prostata wytwarza także białko nazywane „swoistym antygenem sterczowym” (PSA). Zwiększa ono płynność nasienia.

Poziom PSA można zmierzyć w badaniu krwi. W połączeniu z innymi badaniami oznaczenie poziomu PSA pomaga lekarzom zdiagnozować raka prostaty.

 

Rak prostaty (gruczołu krokowego, stercza)

Wszystkie części ciała składają się z małych komórek. Do raka prostaty dochodzi, gdy komórki prostaty powiększają się w niekontrolowany sposób. Komórki te ostatecznie formują narośl nazywaną guzem.

Niektóre formy raka prostaty rozwijają się powoli, a inne – szybko.

Niekiedy komórki raka prostaty rozprzestrzeniają się poza prostatę, na inne części ciała.

Rakiem prostaty nie można się zarazić i nie przenosi się on na inne osoby.

Kto choruje na raka prostaty

Ryzyko zachorowania na raka prostaty rośnie z wiekiem. Występuje on częściej u mężczyzn w wieku powyżej 65 lat. Mężczyźni w wieku poniżej 50 lat chorują na niego o wiele rzadziej.

Nie wiemy, co jest przyczyną tej choroby. Jednak niektóre czynniki ryzyka mogą zwiększać prawdopodobieństwo zachorowania. Mężczyźni rasy czarnej mają o wiele wyższe ryzyko zachorowania na raka prostaty i zazwyczaj chorują w młodszym wieku.

Stopnie zaawansowania i złośliwości raka prostaty

  • Stopień zaawansowania nowotworu określa jego rozmiar i to, czy się rozprzestrzenił.
  • Stopień złośliwości nowotworu określa, jak szybko może się on rozwijać.

Często wyróżnia się następujące stadia raka prostaty:

  • wczesny (zlokalizowany) rak prostaty – nowotwór obecny jest tylko w gruczole krokowym
  • miejscowo zaawansowany rak prostaty – nowotwór zaatakował tkanki wokół gruczołu krokowego
  • zaawansowany (przerzutowy) rak prostaty – nowotwór rozprzestrzenił się na inne części ciała, najczęściej na kości.

Planowanie leczenia

Zespół opieki medycznej spotyka się, aby zaplanować najlepszy sposób leczenia dla danego pacjenta. Lekarz lub pielęgniarka omawia ten plan z pacjentem. Sposób leczenia zależy od kilku czynników, takich jak:

  • stopień zaawansowania nowotworu i jego złośliwość
  • wiek oraz ogólny stan zdrowia pacjenta
  • korzyści związane z danym sposobem leczenia i możliwe skutki uboczne
  • zdanie pacjenta na temat dostępnych sposobów leczenia.

Rozmowa z zespołem opieki medycznej

Należy omówić z onkologiem lub pielęgniarką możliwe sposoby leczenia. Można także porozmawiać na ten temat z krewnym lub przyjacielem. Niekiedy dwie metody leczenia mogą sprawdzić się równie dobrze w leczeniu raka. Pacjent może zostać poproszony o dokonanie wyboru najlepszej dla siebie metody leczenia. Przed podjęciem takiej decyzji trzeba rozważyć wiele czynników, takich jak skutki uboczne. Może w tym pomóc lekarz lub pielęgniarka.

Po rozmowie lekarz zazwyczaj prosi pacjenta o podpisanie formularza, w którym pacjent stwierdza, że rozumie, na czym polega leczenie, i wyraża na nie zgodę. Nazywamy go formularzem świadomej zgody. Lekarz nie zastosuje żadnego leczenia, o ile pacjent nie wyrazi na nie zgody.

Na spotkanie warto przyjść z osobą, która mówi zarówno po polsku, jak i po angielsku. Szpital może też zamówić dla pacjenta usługi tłumacza. Jeśli potrzebny jest tłumacz, należy zgłosić to pielęgniarce przed datą spotkania.

Pytania, które należy zadać na temat leczenia

  • Co oznacza postawiona mi diagnoza?
  • Jaki jest stopień zaawansowania i złośliwość mojego nowotworu?
  • Jakie są dostępne metody leczenia?
  • Jakie są korzyści, zagrożenia i skutki uboczne każdej metody leczenia?
  • W jaki sposób leczenie wpłynie na moje codzienne życie?
  • Z kim mogę porozmawiać o tym, jak się czuję?

Sposoby leczenia raka prostaty

Wczesny rak prostaty Miejscowo zaawansowany rak prostaty Zaawansowany rak prostaty
Aktywna obserwacja Radioterapia prostaty Terapia hormonalna
Operacja (zabieg chirurgiczny) w celu usunięcia prostaty (prostatektomia) Terapia hormonalna Chemioterapia
Radioterapia prostaty Baczna obserwacja Radioterapia w celu złagodzenia objawów takich jak ból
Baczna obserwacja Niekiedy operacja (zabieg chirurgiczny) w celu usunięcia prostaty (prostatektomia) Łagodzenie objawów
Terapia hormonalna Niekiedy chemioterapia  

Aktywna obserwacja

Aktywna obserwacja oznacza, że można uniknąć lub opóźnić leczenie i jego skutki uboczne. Leczenie stosuje się tylko wówczas, jeśli rak się powiększa. Aktywna obserwacja jest odpowiednia tylko w przypadku osób, u których rak prostaty jest we wczesnym stadium i powiększa się powoli.

Lekarze regularnie badają pacjenta. Sprawdzają poziom PSA (antygenu gruczołu krokowego) i monitorują stan pacjenta za pomocą badań laboratoryjnych i obrazowych, aby sprawdzić, czy rak się nie powiększa. Może to obejmować badania rezonansem magnetycznym (MRI) i biopsje.

Jeśli rak zacznie rosnąć szybciej, lekarze zalecą operację chirurgiczną lub radioterapię, aby spróbować wyleczyć raka.

Baczna obserwacja

Niektórzy pacjenci w porozumieniu z lekarzami decydują się odsunąć leczenie w czasie. Nazywa się to „baczną obserwacją”. Dzieje się tak na przykład wówczas, gdy stan pacjenta nie pozwala na radioterapię lub operację chirurgiczną. Pacjent może też nie chcieć poddać się radioterapii lub operacji.

Pacjent spotyka się regularnie ze swoim lekarzem – zazwyczaj lekarzem pierwszego kontaktu.

Jeśli u pacjenta nie występują oznaki rozwoju raka, można bezpiecznie kontynuować baczną obserwację. W przypadku wystąpienia objawów lekarz zwykle rozmawia z pacjentem o możliwości zastosowania terapii hormonalnej.

Leczenie chirurgiczne

Zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu całej prostaty nazywa się „prostatektomią”. Można ją przeprowadzić na kilka sposobów. Celem operacji jest usunięcie wszystkich komórek rakowych. Zazwyczaj jest ona przeprowadzana tylko wówczas, gdy rak nie rozprzestrzenił się poza gruczoł krokowy. Lekarz omawia z pacjentem to, jaki rodzaj operacji jest jego zdaniem najlepszy oraz jakie będą jej ewentualne skutki uboczne. Operacje gruczołu krokowego przeprowadza się w specjalistycznych ośrodkach, więc może być konieczna podróż do wskazanego szpitala.

Prostatektomia laparoskopowa

W tym przypadku w brzuchu wykonuje się cztery lub pięć małych nacięć (o długości ok. 1 cm każde). Można wówczas usunąć gruczoł krokowy za pomocą specjalnych instrumentów wprowadzonych przez te nacięcia.

Prostatektomia laparoskopowa w asyście robota

Chirurg dokonuje operacji za pomocą urządzenia z robotycznymi ramionami. Urządzenie to może wykonywać bardzo precyzyjne ruchy.

Prostatektomia metodą otwartą

Chirurg robi nacięcie na brzuchu. Poprzez nie usuwa całą prostatę. Czasami prostatę wyjmuje się przez nacięcie wykonane pomiędzy moszną i odbytnicą.

Skutki uboczne

Główne możliwe skutki uboczne to:

  • niekontrolowany wypływ moczu (nietrzymanie moczu)
  • problemy z uzyskaniem lub utrzymaniem erekcji (zaburzenia erekcji).
  • Po operacji niemożliwe już jest zostanie ojcem. Jeśli pacjent pragnie mieć dzieci, może przed operacją przekazać spermę do przechowania.

Krioterapia i leczenie skupioną wiązką fal ultradźwiękowych o dużym natężeniu (HIFU)

Niektóre wczesne stadia raka prostaty można leczyć za pomocą krioterapii lub HIFU. Metody te nadają się do leczenia raka występującego w kilku miejscach prostaty lub tylko na jednym, małym obszarze.

Krioterapia wykorzystuje bardzo niskie temperatury i niszczy komórki rakowe. Gaz przepływa przez cienkie igły, które umieszczone są za moszną.

W terapii HIFU stosuje się wysoką temperaturę w celu zniszczenia komórek rakowych. Lekarz umieszcza sondę w odbytnicy pacjenta. Sonda produkuje wysokoenergetyczną wiązkę ultradźwięków, która przekazuje ciepło do leczonych tkanek.

Radioterapia

Radioterapia polega na stosowaniu promieni rentgenowskich o dużej energii w celu zniszczenia komórek nowotworowych. Istnieją różne sposoby stosowania radioterapii. Często do tego celu używa się urządzenia znajdującego się na zewnątrz ciała (radioterapia zewnętrzna). Zazwyczaj leczy się radioterapią w trybie ambulatoryjnym. To oznacza, że pacjent zgłasza się do szpitala na leczenie i tego samego dnia wraca do domu. U niektórych pacjentów z wczesnym lub miejscowo zaawansowanym rakiem prostaty stosuje się radioterapię podawaną z wewnątrz ciała (radioterapia wewnętrzna). Lekarze nazywają ją brachyterapią. Istnieją 2 metody jej stosowania:

  • małe, promieniotwórcze ziarna zostają umieszczone w prostacie i już tam pozostają
  • cienkie rurki umieszczone w prostacie zostają podłączone do urządzenia, które przez zadany czas podaje materiał radioaktywny do rurek.

Radioterapia może być stosowana w celu leczenia objawów zaawansowanego raka prostaty, takich jak ból kości.

Skutki uboczne

  • Jeśli pacjent posiada ciemną karnację, skóra w obszarze objętym leczeniem może się zaczerwienić lub ściemnieć.
  • Pacjent może częściej lub bardziej pilnie odczuwać potrzebę oddawania moczu.
  • Leczenie może wywołać biegunkę.
  • Po upływie od 2 do 5 lat po radioterapii pacjent może zauważyć u siebie problemy z erekcją.

Terapia hormonalna

Rozrost nowotworu prostaty jest powodowany przez hormon o nazwie testosteron. Terapie hormonalne obniżają poziom testosteronu lub blokują jego wytwarzanie. Leki mogą być podawane w formie tabletek lub zastrzyków.

Zazwyczaj terapię hormonalną stosuje się przed rozpoczęciem radioterapii lub po jej zakończeniu. Dzięki temu radioterapia jest bardziej skuteczna. W niektórych przypadkach terapię hormonalną kontynuuje się przez 2 do 3 lat po radioterapii, aby zmniejszyć ryzyko nawrotu raka.

Terapia hormonalna może być niekiedy główną metodą leczenia.

Jeśli pacjent objęty jest baczną obserwacją i nowotwór powoduje objawy, leczenie zazwyczaj zaczyna się od terapii hormonalnej.

Terapia hormonalna to główny sposób leczenia zaawansowanego raka prostaty. Może ona:
  • zmniejszyć guza
  • spowolnić jego wzrost
  • złagodzić objawy raka.

Skutki uboczne

Mogą one obejmować:

  • uderzenia gorąca i silne pocenie się
  • problemy seksualne
  • zmęczenie
  • przyrost masy ciała
  • kruchość kości.

Chemioterapia

Chemioterapia polega na stosowaniu leków przeciwnowotworowych w celu zniszczenia komórek rakowych. Jest ona zwykle stosowana wyłącznie do leczenia raka prostaty, który rozprzestrzenił się na inne części ciała. Sporadycznie chemioterapia podawana jest w przypadkach, gdy nowotwór rozsiał się wokół prostaty (jest to miejscowo zaawansowany rak). Może być podawana równolegle z terapią hormonalną albo po niej.

Leki stosowane w chemioterapii podaje dożylnie pielęgniarka. Może to się odbywać na oddziale dziennym chemioterapii.

Chemioterapia może wywołać skutki uboczne, które pogarszają samopoczucie pacjenta.

 

Skutki uboczne zależą od rodzaju leku. Należą do nich:
  • większe prawdopodobieństwo infekcji
  • uczucie zmęczenia
  • nudności i wymioty
  • owrzodzenie jamy ustnej
  • utrata włosów.

Lekarz może omówić z pacjentem możliwe skutki uboczne i sposoby radzenia sobie z nimi. Większość skutków ubocznych można ograniczyć za pomocą leków. Większość z nich ustępuje po zakończeniu chemioterapii.

Możliwe skutki uboczne leczenia

Leczenie raka prostaty może powodować trudne do opanowania i przykre skutki uboczne. Lekarz wyjaśni pacjentowi skutki uboczne, których prawdopodobnie doświadczy. Nie u każdego występują wszystkie skutki uboczne. Wszystko zależy od metody leczenia.

Ze skutkami ubocznymi można sobie radzić w różny sposób. Należy zawsze poinformować lekarza lub pielęgniarkę o występujących skutkach ubocznych.

Problemy seksualne – pacjent może stracić ochotę na seks lub mieć kłopoty z uzyskaniem lub utrzymaniem erekcji. Taki stan nazywa się zaburzeniami erekcji. Lekarz lub pielęgniarka mogą udzielić porady w tym zakresie. Istnieją leki i inne sposoby leczenia pomocne w przypadku zaburzeń erekcji.

Problemy z pęcherzem moczowym – pacjent może mieć potrzebę częstszego oddawania moczu lub może u niego występować niekontrolowany wypływ moczu (nietrzymanie moczu). Istnieją różne sposoby radzenia sobie z tym problemem. Lekarz lub pielęgniarka mogą udzielić porady w tym zakresie. Mogą także skierować pacjenta do specjalisty zajmującego się nietrzymaniem moczu.

Uderzenia gorąca i silne pocenie się – mogą częściowo ustąpić, gdy organizm przyzwyczai się do leczenia. Zazwyczaj zupełnie znikają po upływie od 3 do 6 miesięcy po zakończeniu terapii hormonalnej.

Obrzmienie lub wrażliwość piersi – niektóre leki stosowane w terapii hormonalnej mogą mieć taki efekt. Aby temu zapobiec, niektórzy pacjenci otrzymują wcześniej małe dawki radioterapii klatki piersiowej. Mogą także przyjmować lek hormonalny o nazwie tamoksyfen, który ogranicza obrzmienie piersi.

Zmęczenie i trudności ze spaniem – uderzenia gorąca mogą utrudniać sen. Zmęczenie można zmniejszyć, regularnie uprawiając ćwiczenia fizyczne.

Zmiany nastroju – pomocna może okazać się rozmowa z kimś bliskim lub z terapeutą.

Przyrost wagi (szczególnie w środkowej części ciała) i utrata siły mięśni – aby temu przeciwdziałać, warto regularnie uprawiać ćwiczenia fizyczne i utrzymywać zdrową, zrównoważoną dietę.

Kruchość kości (osteoporoza) – ten skutek uboczny jest bardziej prawdopodobny w przypadku długoterminowego leczenia hormonalnego. Regularne ćwiczenia z obciążeniem, takie jak chodzenie, taniec, piesze wędrówki lub delikatne podnoszenie ciężarów, mogą pomóc zachować zdrowe kości.

Łagodzenie objawów zaawansowanego raka prostaty

Jeśli rak jest w stadium zaawansowanym, istnieje wiele sposobów łagodzenia objawów choroby. Lekarz może zapisać różne leki ograniczające objawy. Zawsze należy poinformować lekarza, jeśli objawy nie złagodniały.

Karta toaletowa organizacji Macmillan

W przypadku pilnej potrzeby skorzystania z toalety poza domem pomocna może okazać się bezpłatna karta toaletowa organizacji Macmillan. Można ją okazać w takich miejscach jak sklepy, urzędy czy restauracje. Mamy nadzieję, że pomoże ona uzyskać dostęp do toalety, ale nie wszędzie może być ona akceptowana.

Kartę można otrzymać, dzwoniąc na linię wsparcia organizacji Macmillan pod numer 0808 808 0000. Można też zamówić ją na naszej witrynie internetowej: be.macmillan.org.uk

Można także korzystać z toalet dla niepełnosprawnych, przy czym czasami są one zamknięte na klucz. Klucz do takich toalet można kupić w niektórych organizacjach charytatywnych zajmujących się zdrowiem i od niektórych rad samorządowych.

Badania kontrolne

Po zakończeniu leczenia pacjent powinien regularnie zgłaszać się na kontrole i badania. Ich wykonywanie może być konieczne przez kilka lat, ale z biegiem czasu są one zlecane coraz rzadziej.

Odczucia pacjenta

Po otrzymaniu informacji, że ma się raka, można się czuć przytłoczonym i odczuwać wiele różnych emocji. W takiej sytuacji żadne emocje nie są ani właściwe, ani niewłaściwe. Istnieje wiele sposobów radzenia sobie z emocjami. Pomocna może okazać się rozmowa z bliskim przyjacielem lub krewnym. Pomóc może także lekarz lub pielęgniarka.

Jak organizacja Macmillan może pomóc?

W Macmillan wiemy, jak diagnoza raka może wpłynąć na całe życie pacjenta i dlatego jesteśmy tu, aby wspierać chorych.

Telefoniczna linia wsparcia organizacji Macmillan

Dostępna jest pomoc tłumaczy, więc można skontaktować się z nami w swoim języku ojczystym. Wystarczy powiedzieć po angielsku, w jakim języku chce się rozmawiać. Możemy odpowiedzieć na pytania natury medycznej, przekazać informacje na temat wsparcia finansowego lub po prostu wysłuchać pacjenta, jeśli chce z kimś porozmawiać. Nasza bezpłatna, poufna linia telefoniczna jest czynna 7 dni w tygodniu w godzinach od 08:00 do 20:00. Jej numer to 0808 808 0000.

Witryna internetowa Macmillan

W naszej witrynie można znaleźć mnóstwo informacji w języku angielskim na temat nowotworów. Mamy również więcej informacji w innych językach na stronie macmillan.org.uk/translations.

Możemy również przetłumaczyć informacje na życzenie pacjenta. Wystarczy napisać do nas wiadomość e-mail na adres cancerinformationteam@macmillan.org.uk o tym, co jest potrzebne.

Centra informacji

Nasze centra informacji i wsparcia są zlokalizowane w szpitalach, bibliotekach i punktach mobilnych. Zachęcamy do wizyty w takim centrum, gdzie można zasięgnąć informacji i porozmawiać z kimś w cztery oczy. Najbliższe centra można znaleźć, wchodząc na stronę macmillan.org.uk/informationcentres lub dzwoniąc pod nasz numer 0808 808 0000.

Lokalne grupy wsparcia

W grupie wsparcia można porozmawiać z innymi osobami zmagającymi się z chorobą nowotworową. Informacje na temat swoich lokalnych grup wsparcia można znaleźć, wchodząc na stronę macmillan.org.uk/supportgroups lub dzwoniąc pod numer 0808 808 0000.

Społeczność internetowa Macmillan

Można także porozmawiać z innymi osobami chorującymi na nowotwór przez Internet na stronie macmillan.org.uk/community, która dostępna jest przez całą dobę. Można podzielić się swoim doświadczeniem, zadać pytania lub poczytać wpisy innych osób.

Wykaz pojęć

Pojęcie w języku polskim  W języku angielskim  Wymowa w języku angielskim (transliteracja wyrazu w języku angielskim)  Znaczenie
 
Białko Protein /’proutin/ Substancja, która pomaga organizmowi rosnąć, funkcjonować i naprawiać się.
Biegunka Diarrhoea /’daje’rija/ Gdy kał jest miękki lub wodnisty. Trzeba wówczas korzystać z toalety częściej niż zwykle lub bardzo pilnie. Może także występować ból brzucha.
Chemioterapia Chemotherapy /’kimou’terepy/ Metoda leczenia nowotworów wykorzystująca leki w celu zniszczenia komórek nowotworowych.
Guz Tumour /’tjume/ Grupa komórek, które rozwijają się w nieprawidłowy sposób. Nieprawidłowe komórki namnażają się i tworzą guz.
Hormon Hormone /’homoun/ Substancja wytwarzana przez ciało, która kontroluje funkcjonowanie organów. Istnieją różne rodzaje hormonów.
Komórki Cells /selz/ Małe bloczki, które tworzą organy i tkanki ciała.
Radioterapia Radiotherapy /’rejdiou’terepy/ Metoda leczenia nowotworów wykorzystująca promienie o dużej energii, takie jak promienie Roentgena, do niszczenia komórek nowotworowych.
Terapia hormonalna Hormonal therapy /ho’mounal ‘terepy/ Metoda leczenia raka, która działa poprzez wywieranie wpływu na hormony w organizmie.
Zgoda Consent /ken’sent/ Wyrażenie zgody na to, aby coś się wydarzyło, albo na zrobienie czegoś..

Źródła i podziękowania

Niniejsza broszura informacyjna została napisana oraz zredagowana przez zespół Cancer Information Development organizacji Macmillan Cancer Support. Została ona przetłumaczona na język polski przez profesjonalne biuro tłumaczeń.

Informacje tutaj przedstawione są oparte na broszurach organizacji Macmillan: Wczesny rak prostaty, Lokalnie zaawansowany rak prostaty oraz Zaawansowany rak prostaty. Możemy przesłać egzemplarze tych publikacji, ale są one dostępne tylko w języku angielskim.

Niniejsza broszura została przejrzana przez odpowiednich specjalistów i zatwierdzona przez naszych głównych redaktorów medycznych – doktora Jima Barbera, specjalistę onkologa klinicznego oraz doktor Lisę Pickering, specjalistę onkologa medycznego.

Z podziękowaniami dla: dr Alison Birtle, specjalisty onkologa klinicznego; Jane Booker, pielęgniarki specjalisty w zakresie urologii z organizacji Macmillan; Christiana Browna, chirurga specjalisty w zakresie urologii; Sharon Clovis, pielęgniarki specjalisty ds. prostaty; Gill Davis, pielęgniarki specjalisty w zakresie urologii; Louise Dawson, pielęgniarki specjalisty klinicznej w zakresie uroonkologii; Bena Hearndena, pielęgniarza specjalisty ds. prostaty; Grahama Hollinsa, chirurga specjalisty w zakresie urologii; dra Duncana McLarena, onkologa specjalisty klinicznego; oraz Jonathana Waxmana, profesora onkologii.

Dziękujemy także osobom dotkniętym chorobą nowotworową, które pomogły w redagowaniu tych informacji.

Wszystkie podawane przez nas informacje są oparte na najlepszych dostępnych dowodach. Aby uzyskać więcej informacji na temat źródeł, z których korzystamy, prosimy skontaktować się z nami, pisząc na adres: cancerinformationteam@macmillan.org.uk.

Ostatnia edycja tekstu: październik 2018 r.

Dokładamy wszelkich starań, aby przekazywane przez nas informacje były dokładne, jednak nie można zakładać, że odzwierciedlają one obecny stan badań medycznych, który nieustannie ulega zmianom. Osoby, które martwią się swoim stanem zdrowia, powinny skonsultować się z lekarzem. Organizacja Macmillan nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek szkody wynikające z nieścisłości podanych tutaj informacji lub informacji pochodzących od osób trzecich, takich jak informacje przedstawione na stronach internetowych, do których linki podano w niniejszej broszurze.

© Macmillan Cancer Support 2018. Organizacja charytatywna zarejestrowana w Anglii i Walii (261017), Szkocji (SC039907) oraz na Wyspie Man (604). Adres siedziby: 89 Albert Embankment, London, SE1 7UQ.

MAC15138_POLISH

Mamy nadzieję, że przedstawione tutaj informacje okażą się pomocne. Możemy odpowiedzieć na wszelkie pytania, udzielić informacji i wsparcia przez telefon po polsku. Nasze usługi są bezpłatne. Wystarczy zadzwonić do nas pod numer 0808 808 00 00 (poniedziałek–piątek w godz. 9:00–20:00) i poprosić po angielsku o możliwość rozmowy w preferowanym przez siebie języku.